Dunyo siyosati sahnasida urushlar ko‘pincha qonli jang maydonlarida boshlanib, sovuq va hisob-kitobli muzokara stollari atrofida yakun topadi. Bugun Ukraina atrofida kechayotgan jarayonlar bizga shuni ko‘rsatmoqdaki, geosiyosiy tugunni yechish uchun endi nafaqat diplomatik korpus, balki iqtisodiy pragmatizm ham ishga solinmoqda. Prezident Vladimir Zelenskiyning so‘nggi bayonotlari, xususan, Donbassda erkin iqtisodiy zona tashkil etish g‘oyasi, bu shunchaki harbiy chekinish emas, balki "kapital orqali tinchlikni sotib olish" strategiyasining ilk ko‘rinishidir. Uning Fox News telekanaliga bergan intervyusidagi ohangda bir narsa yaqqol seziladi: Kiyev endi emotsiyalardan ko‘ra, Donald Tramp tushunadigan tilda — manfaatlar va kelishuvlar tilida gapirishni boshlagan.

Zelenskiy taklif qilayotgan model o‘zining mohiyatiga ko‘ra juda murakkab, ammo mantiqan jozibador. Hududlardan voz kechish yoki ularni vaqtincha muzlatish masalasini umumxalq referendumiga bog‘lash orqali u siyosiy mas'uliyatni xalq zimmasiga yuklaydi, shu bilan birga erkin iqtisodiy zona g‘oyasini o‘rtaga tashlab, bu hududlarni global o‘yinchilar uchun ochiq bozorgacha pasaytiradi. Bu yerda mantiq oddiy — agar Donbassda yirik G‘arb korporatsiyalari va Rossiya manfaatlari iqtisodiy jihatdan kesishsa, qurol ovozi o‘rnini birja kotirovkalari egallashi kerak. Bunday taklif, ayniqsa Donald Tramp bilan 90 foizga kelishilgan yigirma bandlik tinchlik rejasi fonida, urushdan charchagan global bozorlar uchun umid uchquni bo‘lib tuyulgan edi.

Biroq, Kremlning bu boradagi jimjitligi va Dmitriy Peskovning Zaporojye AES hamda iqtisodiy zona masalasida aniq bir so‘z aytishdan tiyilishi, parda ortida hali juda katta savdolashuv ketayotganidan dalolat beradi. Moskva uchun bu shunchaki iqtisodiy loyiha emas, balki strategik xavfsizlik va yangi hududiy realliklarning tan olinishi masalasidir. Aynan mana shu nozik nuqtada 29-dekabr oqshomidagi kutilmagan voqealar barcha hisob-kitoblarni ostin-ustun qilib yubordi. Novgorod viloyatidagi prezident rezidensiyasiga dronlar hujumi haqidagi xabar nafaqat havo hujumidan mudofaa tizimlarini, balki endigina pishib yetilgan diplomatiya poydevorini ham silkitib yubordi. Putin va Tramp o‘rtasidagi telefon muloqoti kutilganidek iliq kechmadi; Kreml ushbu hujum sabab avvalgi kelishuvlar qayta ko‘rib chiqilishini ma'lum qildi. Bu esa siyosatda eng qimmatli resurs bo‘lgan — ishonchning yana bir bor sinishi edi.

Ushbu voqealarni Toshkentdagi ishbilarmon doiralar yoki mahalliy kuzatuvchi nuqtayi nazaridan tahlil qilsak, manzara yanada jiddiylashadi. Biz ko‘pincha Ukrainadagi voqealarni uzoq bir mintaqadagi mojaro sifatida ko‘ramiz, lekin Donbassdagi potensial iqtisodiy zona yoki tinchlik rejasi — bu bizning mintaqamiz uchun ham hayot-mamot masalasidir. Gap shundaki, Shimoliy transport yo‘laklarining qayta ochilishi, logistika xarajatlarining pasayishi va global inflatsiya jilovlanishi aynan mana shu kelishuvlarga bog‘liq. Rossiya va AQSH o‘rtasidagi "Ukraina savdosi" qanchalik qiyin kechsa, Markaziy Osiyo bozorlaridagi volatililk shunchalik uzoq davom etadi. Biz uchun bu jarayonlar — uzoqdagi spektakl emas, balki milliy valyuta kursidan tortib, eng oddiy import tovarlari narxigacha ta'sir qiluvchi bevosita omildir.

Yakunda shuni aytish joizki, tinchlik ham xuddi moliya bozorlari kabi kutilmagan voqealarga juda sezgir. Birgina dron hujumi oylab davom etgan murakkab muzokaralarni nol nuqtasiga qaytarib yuborishi mumkin bo‘lgan sharoitda, "erkin iqtisodiy zona" kabi yaltiroq loyihalarning amalga oshishi katta so‘roq ostida qolmoqda. Bugun dunyo yetakchilari faqatgina xarita ustida chegara chizishmayapti, balki yangi dunyo tartibining narxini belgilashmoqda. Biz esa, ushbu jarayonlarni kuzatar ekanmiz, shuni tushunishimiz kerakki: haqiqiy tinchlik qog‘ozdagi bitimlarda emas, balki hech bir tomon buzishga jur'at eta olmaydigan umumiy iqtisodiy manfaatlarda namoyon bo‘ladi. Hozircha esa, Novgorod osmonidagi tutun bu manfaatlardan ko‘ra nafrat va ishonchsizlik ustun ekanini ko‘rsatmoqda.