Дунё сиёсати саҳнасида урушлар кўпинча қонли жанг майдонларида бошланиб, совуқ ва ҳисоб-китобли музокара столлари атрофида якун топади. Бугун Украина атрофида кечаётган жараёнлар бизга шуни кўрсатмоқдаки, геосиёсий тугунни ечиш учун энди нафақат дипломатик корпус, балки иқтисодий прагматизм ҳам ишга солинмоқда. Президент Владимир Зеленскийнинг сўнгги баёнотлари, хусусан, Донбассда эркин иқтисодий зона ташкил этиш ғояси, бу шунчаки ҳарбий чекиниш эмас, балки «капитал орқали тинчликни сотиб олиш» стратегиясининг илк кўринишидир. Унинг Fox News телеканалига берган интервьюсидаги оҳангда бир нарса яққол сезилади: Киев энди эмоциялардан кўра, Дональд Трамп тушунадиган тилда — манфаатлар ва келишувлар тилида гапиришни бошлаган.

Зеленский таклиф қилаётган модель ўзининг моҳиятига кўра жуда мураккаб, аммо мантиқан жозибадор. Ҳудудлардан воз кечиш ёки уларни вақтинча музлатиш масаласини умумхалқ референдумига боғлаш орқали у сиёсий масъулиятни халқ зиммасига юклайди, шу билан бирга эркин иқтисодий зона ғоясини ўртага ташлаб, бу ҳудудларни глобал ўйинчилар учун очиқ бозоргача пасайтиради. Бу ерда мантиқ оддий — агар Донбассда йирик Ғарб корпорациялари ва Россия манфаатлари иқтисодий жиҳатдан кесишса, қурол овози ўрнини биржа котировкалари эгаллаши керак. Бундай таклиф, айниқса Дональд Трамп билан 90 фоизга келишилган йигирма бандлик тинчлик режаси фонида, урушдан чарчаган глобал бозорлар учун умид учқуни бўлиб туюлган эди.

Бироқ, Кремлнинг бу борадаги жимжитлиги ва Дмитрий Песковнинг Запорожье АЭС ҳамда иқтисодий зона масаласида аниқ бир сўз айтишдан тийилиши, парда ортида ҳали жуда катта савдолашув кетаётганидан далолат беради. Москва учун бу шунчаки иқтисодий лойиҳа эмас, балки стратегик хавфсизлик ва янги ҳудудий реалликларнинг тан олиниши масаласидир. Айнан мана шу нозик нуқтада 29 декабрь оқшомидаги кутилмаган воқеалар барча ҳисоб-китобларни остин-устун қилиб юборди. Новгород вилоятидаги президент резиденциясига дронлар ҳужуми ҳақидаги хабар нафақат ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини, балки эндигина пишиб етилган дипломатия пойдеворини ҳам силкитиб юборди. Путин ва Трамп ўртасидаги телефон мулоқоти кутилганидек илиқ кечмади; Кремль ушбу ҳужум сабаб аввалги келишувлар қайта кўриб чиқилишини маълум қилди. Бу эса сиёсатда энг қимматли ресурс бўлган — ишончнинг яна бир бор синиши эди.

Ушбу воқеаларни Тошкентдаги ишбилармон доиралар ёки маҳаллий кузатувчи нуқтаи назаридан таҳлил қилсак, манзара янада жиддийлашади. Донбассдаги потенциал иқтисодий зона ёки тинчлик режаси — бу бизнинг минтақамиз учун ҳам ҳаёт-мамот масаласидир. Гап шундаки, Шимолий транспорт йўлакларининг қайта очилиши, логистика харажатларининг пасайиши ва глобал инфляция жиловланиши айнан мана шу келишувларга боғлиқ. Россия ва АҚШ ўртасидаги «Украина савдоси» қанчалик қийин кечса, Марказий Осиё бозорларидаги волатиллик шунчалик узоқ давом этади.

Якунда шуни айтиш жоизки, тинчлик ҳам худди молия бозорлари каби кутилмаган воқеаларга жуда сезгир. Биргина дрон ҳужуми ойлаб давом этган мураккаб музокараларни ноль нуқтасига қайтариб юбориши мумкин бўлган шароитда, «эркин иқтисодий зона» каби ялтироқ лойиҳаларнинг амалга ошиши катта сўроқ остида қолмоқда.