Chorak asrlik intizorlik, cheksiz diplomatik tortishuvlar va nihoyat — "yashil chiroq". 2026-yilning yanvar oyi boshida Yevropa Ittifoqi Janubiy Amerikaning Merkosur bloki bilan savdo shartnomasini ma’qullab, dunyodagi eng yirik erkin savdo zonalaridan biriga poydevor qo‘ydi. Biroq, Bryussel koridorlarida "tarixiy g‘alaba" deya nishonlanayotgan bu hujjat ko‘chalarda g‘alayonlar, dalalarda esa norozilik olovini yoqmoqda.

Strategik zarurat: AQSH va Xitoy o‘rtasidagi "uchinchi yo‘l"

Bugungi kunda savdo aloqalari shunchaki iqtisodiyot emas, balki geosiyosiy qurolga aylanib ulgurgan. Yevropa Ittifoqi rahbarlari, xususan Ursula fon der Lyayen ushbu kelishuvni Yevropaning o‘z yo‘lini tanlayotganiga isbot sifatida ko‘rsatmoqda. Vashington tomonidan joriy etilayotgan yuqori boj tariflari fonida, 780 million iste’molchini birlashtiruvchi bu bozor Yevropa avtomobil va farmatsevtika sanoati uchun hayot-mamot masalasidir. Shuningdek, bu qadam Pekinga nisbatan "yumshoq" masofalanish hamdir. Hozirda Xitoy Janubiy Amerikaning asosiy savdo hamkori hisoblanadi. Yevropa esa Merkosur orqali o‘z iqtisodiyoti uchun hayotiy muhim bo‘lgan xomashyo manbalarini diversifikatsiya qilishni ko‘zlamoqda.

Arzon g‘alaba: 0,05 foizning bahosi qancha?

Garchi shartnoma 90 foizdan ortiq eksport bojlarini bekor qilsa-da, tahlilchilarning iqtisodiy bashoratlari hayratlanarli darajada kamtarin. Yevrokomissiya hisob-kitoblariga ko‘ra, 2040-yilga borib ushbu kelishuv blok daromadini bor-yo‘g‘i 0,05 foizga (taxminan 90,2 milliard dollar) oshiradi, xolos. Bunday past ko‘rsatkich Yevropa va Merkosur a’zolari (Argentina, Braziliya, Boliviya, Paragvay va Urugvay) o‘rtasidagi savdo hajmi tarixan past ekanligi bilan izohlanmoqda. Savol tug‘iladi: arzimas iqtisodiy o‘sish uchun Yevropa ichki barqarorligini xavf ostiga qo‘yishga tayyormi?

Ichki parchalanish: Fermerlar va ekologlar ittifoqi

Shartnomaga nisbatan eng keskin qarshilik Yevropaning "oziq-ovqat xavfsizligi qo‘rg‘onlari" — fermerlardan kelmoqda. Ular Janubiy Amerikaning arzon go‘sht va parranda mahsulotlari bozorni egallab olishidan, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni bankrotlikka yetaklashidan xavotirda. Ekologik tashkilotlar esa Janubiy Amerikadagi ishlab chiqarish standartlari Yevropa talablariga mos kelmasligini ta’kidlamoqda. O‘rmonlarning kesilishi, nazoratsiz pestitsidlar va hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabat masalalari bu kelishuvning "ekologik yuzi"ga soya solmoqda.

Siyosiy zilzila: Makron hukumatining taqdiri qil ustida

Shartnoma Yevropani siyosiy jihatdan ham ikkiga bo‘lib qo‘ydi. Fransiya, Polsha, Avstriya, Vengriya va Irlandiya kabi davlatlar hujjatga qarshi ovoz berdi. Italiya esa so‘nggi daqiqada qishloq xo‘jaligi uchun va’da qilingan 52 milliard dollarlik yordam evaziga o‘z pozitsiyasini o‘zgartirdi va kelishuvning qabul qilinishini ta’minladi. Ayniqsa, Fransiyada vaziyat og‘ir. E’lon qilingan hujjat ortidan parlamentdagi o‘ng va so‘l kuchlar Emmanuel Makron hukumatiga nisbatan ishonchsizlik votumi e’lon qilishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Ko‘chalarda esa fermerlarning yangi norozilik to‘lqinlari boshlanib ulgurdi.

Xulosa: Strategik qimorning istiqboli

Merkosur shartnomasi — bu Yevropaning global sahnada o‘z o‘rnini saqlab qolish uchun tashlagan "qimor"idir. Agar Yevroparlament ushbu hujjatni tasdiqlasa, blok nafaqat ulkan bozorga, balki uzoq yillik ijtimoiy va siyosiy g‘alayonlar davriga ham qadam qo‘yishi mumkin. Strategik g‘alaba ichki barqarorlikdan ustunmi? Bu savolga javobni yaqin oylar ichidagi voqealar rivoji ko‘rsatadi.