O‘n yilliklar davomida dunyoning eng yirik demografik markazi maqomini saqlab kelgan Tokio o‘z yetakchiligini boy berdi. Financial Times va World Urbanization Prospects 2025 tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, global urbanizatsiya xaritasida strategik siljish kuzatildi: Indoneziya poytaxti Jakarta dunyoning eng aholisi ko‘p megapolisi deb e’tirof etildi.

Ushbu ma’lumotlar shahar chegaralarini global miqyosda qiyoslash uchun standartlashtirilgan “urbanizatsiya darajasi” (degree of urbanisation) metodi asosida hisoblangan. Yangi metodologiyaga ko‘ra, 2025-yilda Jakarta aholisi taxminan 42 million kishini tashkil etib, sezilarli demografik o‘sishni namoyon qildi. Ikkinchi o‘rinda 38 million aholi bilan Bangladesh poytaxti Dakka joylashgan bo‘lsa, uzoq yillik yetakchi Tokio 34 million ko‘rsatkich bilan uchinchi o‘ringa tushdi.

Resurslar bosimi va geofizik cheklovlar

Jakartadagi aholi zichligi faqat demografik ko‘rsatkich emas, balki tizimli infratuzilmaviy va geofizik muammolar majmuasini ham ifodalaydi. Shahar hududining sezilarli qismi yiliga o‘rtacha 1 santimetrdan 15 santimetrgacha cho‘kmoqda. Ushbu holat yer osti suvlarining nazoratsiz chiqarilishi va bino-inshootlarning ortiqcha statik bosimi bilan izohlanadi.

Indoneziya hukumati ushbu ekologik va demografik yuklamaga javoban poytaxtni Nusantara nomli yangi shaharga ko‘chirish bo‘yicha 32 milliard dollarlik loyihani boshladi. Hukumat rasmiylarining bayonotiga ko‘ra, ushbu chora iqtisodiy faollikni Yava orolidan boshqa hududlarga diversifikatsiya qilishga qaratilgan. Biroq, mustaqil shaharsozlik ekspertlari poytaxtni ko‘chirish Jakartadagi mavjud 42 millionlik aholining ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini to‘liq hal etmasligini, aksincha, urbanizatsiya sur’ati yangi infratuzilma qurilishidan ilgarilab ketayotganini ta’kidlamoqda.

Strategik stabillashish va Global Janub fenomenining o‘sishi

Tokio aholisining nisbatan kamayishi (34 mln) tahlilchilar tomonidan ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning barqarorlashgan bosqichi sifatida baholanmoqda. Yaponiya hukumati asosiy e’tiborni aholi sonini ko‘paytirishga emas, balki mavjud resurslarni optimallashtirish va yashash sifatini (quality of life) saqlab qolishga qaratgan. Tokiodagi demografik stabillashish rivojlangan davlatlarga xos bo‘lgan demografik qarish va shahar chegaralarining qat’iy nazorat qilinishi natijasidir.

Aksincha, ro‘yxatda keyingi o‘rinlarni egallagan Dehli (31 mln), Shanxay (29 mln) va Qohira (27 mln) kabi shaharlar Global Janubning jadal o‘sish markazlari bo‘lish bilan birga, infratuzilmaviy taqchillik bosimi ostida qolmoqda. Siyosiy risklar bo‘yicha tahlilchilarning fikricha, bunday strategik loyihalar va urbanizatsiya ko‘rsatkichlari xalqaro maydonda davlatning “soft power” (yumshoq kuch) resursi sifatida xizmat qilishi mumkin, biroq ekologik barqarorlik inobatga olinmagan o‘sish uzoq muddatda iqtisodiy risklarni oshiradi.